Sokrates’in Savunması

 

 

sokrates1

 

Grupta Sokrates’in Savunması seçildiğinde itiraf edeyim, her zaman okuyabilirdik diye düşündüm, ama yanılmışım – ilk okunacak kitaplardan biriymiş.

İş Bankası yayınları çok iyi bir şey yapmış; Sokrates’in Savunması başlığı altında dört diyaloğa yer vermiş. Mahkeme öncesi bir diyalog olan Eutyphron (Eftifron diye okunuyormuş) *, Sokrates’in Savunması – mahkeme ve mahkeme sonrası iki diyalog  Kriton ve Phaidon (Paydın ya da Faydın – tam duyamadım). Bu sayede mahkemeyle ilgili bütün diyalogları bir arada okuyabiliyoruz. Bunun yanı sıra Ari Çokona’nın çevirisi çok iyi, kitaba bir edebiyat eseri niteliği verecek kadar güzel.

Kitabın bana düşündürdüklerine gelince;

* Mahkemede, Sokrates diğer diyaloglarda alıştığımız Sokrates’ten farklı. Muhatabını pohpohlayan, alttan alan Sokrates gitmiş, yerine rakibi Meletos’u suçlayan, kızgın bir Sokrates’e bırakmış. Muhtemelen mahkemenin ve suçlamanın ciddiyetinin farkında.

* Sokrates’in mahkemedeki savunması bir iddia etrafında şekilleniyor. Sayfalar ilerledikçe bu iddianın bir ilke olduğunu seziyoruz. Haklı ya da haksız, ayrı bir konu-onu anlamak, iddiasındaki ilkeyi anlamaktan geçiyor.

* Her şeyi bilenin ya da bildiğini düşünenin öğreneceği, öğreteceği bir şey kalmamıştır. Onun kendine yaptığı bir yolculuk yoktur. Anca kendi kulübesinin penceresinden sabit bir ufuktan dünyaya bakar, ahkam keser.

* Delphi tapınağı hikayesiyle kurmaca ya da değil, kutsalın bile sorgulanabileceği düşüncesiyle işe başlar. Sh.37. Sokrates kehaneti yanlışlayacak bir örnek aramaktadır. Bir tek siyah kuğu bütün kuğular beyazdır önermesini yanlışlayacağı gibi, o da kehaneti yanlışlıyacak bir örneği aramakatadır. Belki de Tanrının kehanetine verdiği önemden dolayı anlamaya çalışıyordur, bilemiyoruz.

* Sokrates bilmediğini kabul ederek (yeni bir şey) bilmenin imkanını yaratır. Bilen, bildiğini düşünen insan emindir, şüphe duymaz, araştırmaz, eleştirmez. Olanı düzeltme ihtiyacı duymaz.

* Bilmiyor oluşumuzun bilgisi her kararın arkasından hep yinelenmesi gereken bir bilgi ya da kabul. Çünkü her hüküm/karar bir bilginin gerekçelemesine dayanır, rastgele verilmemişse. Bu gerekçenin paranteze alınması yeni bir gerekçelemeye yer açar.

*Sokrates, Kriton’da yasalara uyma ya da ikna konusunda, yasayı temsil edenlere bir kötü niyet yazmıyor. Yasayı temsil edenleri hakikat gösterilebilirse ikna olabilecek insanlar olarak kabul ediyor. Onların söylediğini kastetettiğini, kastettiğini söylediğini düşünüyor. Ya da aksi onun için işleyen bir topluma karşılık gelmediği için bir anlam ifade etmiyor. Habermas’ın iletişim kuramına Mevlana’nın “olduğun gibi görün”üne denk düşen, onları hatırlatan bir şeyler var bu düşüncede/bakış açısında. Yasalar ile yaptığı söyleşide zımmi bir toplum sözleşmesine işaret ediyor. Sofistleri bile ikna edebilmesinde bunun payı olmalı. Sofistler çamura yatmamışlar diyaloglarda.

  • Buna göre felsefeciler kolay kandırılabilecek insanlar. Çünkü her zaman karşındakinin söylediğini kastettiğini kabul etmek zorunda ki bir karşı argüman kurabilsin ya da söylediğini kabul etsin.

**
Dünyaya dalmış bir insanın gözlerini dünyadan alıp kendine çevirmesi ve yapıp ettiklerinin sonuçlarından çok onların nitelikleri üzerine düşünmesi zor. Çoğu insan bu iki farklı düşünüşün farkında dahi olmayabilir. Hata yapmadıkça vicdan azabı çekmedikçe gözü kendine dönmez. İşte Sokrates bir atsineği gibi bizi uyandırmaya çalışmakta. Bildiklerimizin aslında temellendirilmiş kanaatler sanılar olduğunu göstermekte. Kendindin farkında olan bir bilincin.

Soktrates’in hakikata duyduğu merakı takip etmek heyecan vericiydi.

Reklamlar
Yorum bırakın

3 Yorum

  1. Anonim

     /  Mayıs 25, 2016

    Fedon okunuyor Hocam, Bzim şarkıcı Fedın gibi;)
    Hattâ aynısı;)

    Cevapla
  2. Anonim

     /  Mayıs 25, 2016

    Pardon fedın olmuş: bizim şarkıcı fedon gibi.

    Cevapla
  3. enis

     /  Mayıs 25, 2016

    Teşekkürler, bu akılda kalıcı bir bilgi hocam 🙂

    Cevapla

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s