Abdülbâki Gölpınarlı – Ahmed Güner Sayar

images

Yakın dönemin en büyük şarkiyatçısı Abdülbâki Gölpınarlı  üzerine birinci elden tanıkların anlattıklarından derlenen, taassuptan uzak bir kitap. Anılarla süslenmiş derli toplu bir portre.

Kitap Gölpınarlı’nın hayatından kesitler verirken, onun düşüncelerini ve bu düşüncelerindeki değişimleri eserlerine, anılarına, eleştirilere dayanarak tartışıyor. Burada ses getirmiş iki kitap öne çıkıyor; üstadın “Melâmilik ve Melâmiler” kitabı ile “Divan Edebiyatı Beyanındadır” kitapları. Bu iki kitabın yanında kitapta bol bol da anılara yer verilmiş.

Ahmet Güner Bey, Gölpınarlı’nın hayatı boyunca sadakatle bağlı olduğu üç okul olduğundan bahsediyor; 1- Ehl-i Beyt sevgisi 2- Mevlâna ve Mevlevîlik 3- Seyyid Abdülkadir Belhî hazretleri. sh.176. Belki bunlara Hüseyin Fahreddin Dede de eklenebilirdi, ama Mevlevîlik maddesi içinde kabul edildiği için ayrıyetten sayılmaya ihtiyaç duyulmamış olabilir.  Gölpınarlı’nın bu üç farklı okulu, fikri kendi dünyasında/zihninde birbiriyle çelişmez şekilde bütünleştirdiğini, bu üç dayanak noktasının onun içinde birbirini destekleyen ve birbiriyle çelişmeyen bir fikri yapı oluşturduğunu düşünmek sanırız yanlış olmaz. Yani hakkında söylenilen hayatının savrulmalarla geçtiği, muhataplarına keyfi davrandığı ithamının elden geçirilmesi gerekir. Onun gibi  ömrünü tasavvufa adamış birinin kabul ettiği, zamanla olgunlaşatırdığı belli bazı ilkeler olmalı. Düşünce dünyasında karşılaştığı olayları tartabileceği kendine has bir takım mihenk noktaları, temel kabulleri olmalı. Sanırız onu anlayabilmek için bu ilkeler üzerine konuşmak, düşünmek daha doğru olacaktır.

Gölpınarlı’nın Mevleviye içinde durduğu bir yer var. Şems’in Makalat’ında ve Eflakî’nin Ariflerin Menkıbeleri’nde bahsettiği Mevlâna – İbn-i Arabi gerilimini inkar etmez ve Şems’in yanında yer alır. Şems’siz bir Mevlâna düşünmez. Peki uyuşamadıkları şeyler nelerdir?

Muhyiddin Arabi Hz. leri gezgin bir derviş. Yöntemi belki de bu yüzden uzlet ve cezbe. (Hilyetül Ebdal)1. Mevlâna Hz.leri ise istisnalar hariç yerleşik biri; ders veriyor, evlat yetiştiriyor, çarşıda pazarda dolaşıyor. Dönem Moğol istilası dönemi. Dağılmış bir toplum var. Anadolu’daki dönemin bütün erenleri için toplumun tekrar inşası, bir medeniyetin kurulması yakıcı bir sorun – göz ardı edebilecekleri bir şey değil. Belki de bu yüzden sohbet, sema, aşk, melamet öne çıkıyor. Konevi’nin Hz Mevlana’ya atfen “Ne garip müridleri var, dülgerler, hallaçlar, kuyumcular etrafında”2 der.  Arabi ve Konevi gibi etrafı havaslarla çevrili değil.

Süleyman Uludağ’ın Diyanetten çıkan kitabında Arabi’nin Yeni platonculuktan etkilendiğinden bahsedilir.3 Gerçekten de Fusûs’ da çizilen kozmoloji ve evren resmi yeni platonculğunu izlerini taşır gibidir. Aynı yolu izleyen bir başka yeni-platoncu Aziz Agustinus “İnanmadıkça anlamayacaksın” der.4 Yukardan aşağıya bir zorunlulukların, determinizimin felsefesidir anlatılan. Bu metafiziğe ve determinizme itiraz Gazali ile seslendirilmeye başlanır. Mevlâna ve Şems’in takip ettikleri düşüncenin/irfanın bu olduğu söylenir.5  Mevlana’nın irfanında kullandığı yol diyalektiktir. Mesnevî de geçen “Bedevi ve karısı”, “On iki prens” hikayelerinde  bunu açık bir şekilde görürüz. Mevlâna kestirip atmaz, düşüncenin izini karşıtlar içinde takip eder. Muhatabını susturmaz, onun itirazına fırsat tanır, bu itirazla düşüncesini yeniden yapılandırır. İnsan onun için toplumla öğrenir, “Çocuklar oyunla öğrenir” der. Muhtemelen bu yüzden Mesnevi’de bir evren sunmak yerine derdini hayvan hikayeleri anlatır, öğüt verir. Arabi’de ise insan Tanrıya uzletle, zikirle yaklaştıkça irfanı artar, doğru insan olur.

Gölpınarlı’nın 3. Devre Melamiler için zaman içinde değişen fikrini de bu resim içinde değerlendirmek uygun olacakmış gibi geliyor.

“… Seyyid Muhammed Nûr, çok değer verdiği Niyazi’nin Divan’ını 1875-1879 yıllar arasında şerh ederek öğrencilerine okumalarını tavsiye eder” sh.90

Niyazi Mısri için “Sünnîliğe bağlı olmakla beraber kendisini İbn-i Arabî gibi ‘Hatm-i Vilâyet’ makamına sahip sayan Mısrî” sh. 89

Kanaatimizce Gölpınarlı, 3. Devre Melamilerde İbn-i Arabi’ye yönelen bu meyili gördüğünden onları Melamiye şubesi içinde tutmaktan vaz geçmiştir.  Hiyararşik bir evren kabulü ile yarı-tanrı bir veli görüşünün, zaten kendini gizlemek olan bir anlayışla uyuşmayacağını düşünmüş olabilir. Bir tarafta faniliğini öne çıkaran bir tasavvuf anlayışı diğer yanda hulul ile Tanrının sevgisine mazhar olmuş üstün insan fikri.

Eğer bu yorum doğru ise Gölpınarlı’nın eserlerinde Melamilik (ve fütüvvet) vurgusunun neden bu kadar koyu olduğuna bir cevap vermek de mümkün olur.

“Divan Edebiyat Beyanımdır” üzerine daha sonra kendileri üzüntülerini dile getirmiş. Yazılış gayesinde bazı içerik endişeleri söz konusu olabilir.

Ahmed Güner Sayar’ın bu eseri günümüze kadar gelen tartışmlara ışık tutması açısından faydalı bir eser olmuş.

düzeltilecek

1- http://ibnularabi.com/hilyetu-l-ebdal/

2-Mevlana Celaleddin (Hayatı-Felsefesi) – Abdülbaki Gölpınarlı

3-İbn Arabi-Prof.Dr. Süleyman Uludağ-Diyanet Vakfı Yayınları

4-http://mesneviyiokumak.blogspot.com.tr/2012/09/futuvvete-dusman-bir-tasavvuf.html

5-  http://mesneviyiokumak.blogspot.com.tr/2007/08/mevln-ve-tebrizli-emsde-akl-kavram.html

Reklamlar
Sonraki Yazı
Yorum bırakın

3 Yorum

  1. Her ne kadar konuyla iligli kitapları okumamış olsam da çizdiği çerçeveden faydalandım bu yazının. Geçen sene, kütüphanede Fütühat-ı Mekkiye’ye başlamıştım, Litera yayıncılıktan. Maalesef ilerleyemedim. F. Hikem idi hedef ama o kitabı yoktu. İnşallah bu sene milli kütüphanede deneyeceğim şansımı 🙂

    Cevapla
  2. İbul arabi sitesinde Fusûs’un İzhitsu çevirisi olacak. Futuhat’ın birinci cildine bakmıştım oldukça ağır. Gölpınarlı çevirileri ve kitapları daha anlaşılır:) Burdan başlamak daha kolay gibi:)

    Cevapla
  3. Öyle yapıcaz artık :p

    Cevapla

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s